Icipusho abantu baipusha ilyo batendeka ukubomba na mafuta ya soya ca kuti nga ca kuti amagredi yalekanalekana yalakosa pa fipimo fyalekanalekana. Icasuko ni ee-kabili umulandu wa ciko mucine cine waliyanguka nga nshi. Elenganyeni pa fyo cicitika nga mwabika amafuta ya kubilishishamo ifya kulya muli friji: yatendeka ukukosa, napamo kuti yasanguka ayabuuta panono. Amafuta ya soya ayapangwa mu fyakupangapanga yacita mu musango umo wine, nangu cakuti imipangile ya iko yalilungamako panono.
Cila ciputulwa ca mafuta ya soya cikwata impendwa yacindama iyaitwa umutengo wa iodine, nelyo IV mu kucefyako. Kuti watontonkanyapo nga umusango wa "index iya bufuuke." Nga ca kuti IV yalikulilako, ninshi amafuta ya asidi tayafula. Mu mashiwi ya molekyulu, ico cipilibula ukusuntinkanya kwabili ukwafulilako na "ukupilibuka" ukwafulilako mu nsuntinkanishisho ya molekyulu. Nga ca kuti IV yalicepa, ninshi iyo minyololo ilalungama.
Natubuule amagredi yatatu ayaishibikwa nge fyakumwenako: IV120, IV130, na IV140. Uyo uwakwata impendwa iyacepako -IV120-alakosa bwangu. Ici citendeka ukukosa nangu ukukosa nga cakuti ubupiina bwacepa ukufika kuli madigiri 28 . IV130 itwalilila ukuba amenshi ukufika mupepi na madigili 23 , na IV140 itwalilila ukuba amenshi ukufika mupepi na madigili 18 . E ico, nga ca kuti IV yalikulilako, ninshi ukutenta kwacepako pa kuti ikone. Mu mashiwi yambi, asidi wa mafuta uwakulisha uwa IV alacingililwa ku kufiita.
Pano pali umulandu ico cicitikila. Elenganyeni ukuti cila molekyulu wa mafuta ya asidi ali nga umuti. Imiti imo yalilungama; bambi balifukama. Nga ca kuti uli ne bumba lya fimuti ifyalungama, kuti fyaimikwa bwino bwino, ku lubali no lubali, nga bashilika abaiminina mu mulongo. Nga ca kuti kwaba ukutonta, filapampamina pamo bwino bwino no kupanga umubili uwakosa. Lelo nga ca kuti ifimuti fyakosa nelyo ifyapilibuka, te kuti fibe pamo bwino nangu ca kuti baleesha shani. Lyonse kuli umupaka pano, ukukosa kulya. Nangu fye ni mu cipupu, te kuti fibe ifyalinga, e co fishala fye ifya menshi.
Aya ma molekyulu ayakosa yafuma kuli ifyo ba kemikali beta ukuti ama bond yabili - ubupilibulo bwa mafuta ayashikwata amafuta pamo nga oleic, linoleic, na linolenic asidi. Ifi ifibumba fibili filapanga ama kinks mu nsuntinkanishisho, ificingilila amamolekyu ukufuma ku kulonganika mu cintu icakosa. Eico ilyo twatila asidi wa mafuta alikwata umutengo wa iodine uwakulisha, ico tulelanda mu cine cine ca kuti amamolekyu ya iko "yakosa" kabili yalikwata amafya ya kupanga umutande.
Nomba, natusuntinkanye ifyo ukubwelela ku calo ca cine cine. Nga mulepanga ifipe fyakupangapanga pamo nga amafuta ya kusamba, ifya kupanga amapulasitiki, nangu amafuta ya kucingilila ukubola, mulefwaya ukuti fibe ifya menshi mu cipupu. Nga ca kuti amafuta yafina bwangu, amashini yalakwata, nelyo ifya kufimbapo filaleka ukusansalikwa bwino. Mu milandu ilya, ba injiniya basalapo ifipe ifyakulisha nga IV130 nangu IV140. Lelo nga mulefwaya icintu icikosa -natila, umufula wa sopo, umushili, nangu icakufimbapo icakosa-mukafwaya icintu icacepako-IV icingapanga bwangu, nga IV120. Ukusalapo kwashintilila pa fyo icipe cifwile ukucita pa kukaba ukwapeelwa.
Umutengo wa iodine wine wine ni cipimo fye ca misango ya fibumba fibili ifyo amafuta kuti yacita. Uku kwesha kulasanshamo ukubika iodine ku cilangililo; iodine ilabomba ne fibusa fibili. Nga ca kuti iodine yakwata amafuta ayengi, ninshi amabond yabili yakwata ifingi, kabili IV ya iko ilakulilako. Eico twingasosa ukuti IV te namba fye-ni cilangililo ca mipangilwe ya molekyulu.
Na kabili kuti twaumfwikisha ici ukupitila mu kumona kwa mucinshi no kucincintila kwa molekyulu. Nga ca kuti ifintu fyapya, amamolekyu yaleenda bwangu kabili yalaikala ukutali. Ilyo filetonta, ukucincintila kwafiko kulacepa, kabili amamolekyu ayalungama kuti yalungama mupepi no kupanga amakristalo. Amamolekyu ayakosa te kuti yacite ifyo. Capalana no kulundako ubwalwa nangu suka ku menshi-ayo amamolekyu ayalundwapo yafika mu nshila ya menshi ayafiita ukuba ice. Amabondi yabili mu mafuta ya asidi yabomba nga ayo "ayaonaula," ukucingilila ukupanga ifyakosa.
Mu laboratory yesu, inshita imo twalinganishe ifilangililo fitatu mu mibele imo ine. Amafuta ya IV120 yatendeke ukusanguka amakumbi mupepi na madigiri 25 . IV130 yashele iyaumfwika panono lelo yatendeke ukukosa ilyo yaile pa nshi amadigri ayanono. IV140 yashele iyaumfwika kabili iya menshi nangu pa madigiri 15 . Twalisekeshe ukuti ica kumwenako ca IV140 cali ngo muntu ukufuma ku kapinda ka ku kulyo aka China uwacili alefwala amaboko ayapiipi mu kati ka nshita ya cipupu-calikeene fye ukufuuta.
Amafuta ya soya aya mu fyakupangapanga tayasuntinkanishiwa ukufuma ku fisabo. Ifi fyasanguluka no kupaatukana ukupitila mu nshila sha kemikali pamo nga ukusansa kwa menshi, ukusansa, no kwakanya. Iyi mibombele yaputula amafuta ya soya aya cifyalilwa mu fiputulwa fya iko ifya mafuta ayapusanapusana, kabili ukupitila mu kulungika ukutenta, umuputule, ne mibele ya kupaatulako, abapanga kuti bafwaya imisango ya IV iyalinga. Icakumwenako, ukupanga amafuta ya asidi aya IV130 kufwaya ukulungika bwino pakuti pabe ukusankanya ukwalinga ukwa ma molekyulu ayashikwata ifyakulya.
Imyaka iinono iyapitapo, twalikwata kasitoma uwalandile ukuti amafuta yabo yalefuuta mu cifulo ca kusungilamo. Pa numa ya kwesha, twasangile ukuti ifipe fyabo fyali ne IV ya 122. Amabumba yabo ayapita yali ne IV ya 135. Uko kwapusana kwa fishinka 13 kuti kwaumfwika ukwacepa, lelo mu kubomfya kwa cine cine, calepilibula ukuti amafuta yatendeke ukukosa mu nshita ya cipuupu. Amakristalo ayabuuta yapangilwe mwi samba lya ng’oma, ne ciputulwa ca mafuta ya menshi ayaleenda pa muulu. Ilyo fye bapilibwile ukubwelela ku IV135, ilyashi lyalipwile umupwilapo. E fyo ifi fintu fingaumfwa ku mipangilwe ya molekyulu.
Pa kati ka iko, nga ca kuti asidi wa mafuta alakosa cishintilila pa fyo amamolekyu ya iko yapangilwe no fyo kuti yapaka bwino bwino pamo. Iminyololo iyalungama ilapaka bwangu kabili ilafuuta bwangu; iminyololo iyakosa ilakanya ukulingana no kwikala amenshi. Ni lyashi lyayanguka pa lwa mipangilwe, ukutenta, no kusendama.
Eico inshita imbi nga mwamona IV120, IV130, nangu IV140 pa lupapulo lwa fishinka, ibukisheni ukuti te manambala fye. Bali musango wa kucefyako "ubumuntu" bwa mafuta. Ifintu ifya panshi-IV fyalungama kabili fyalilungama-fitemwa ukukosa. Aba pa muulu-IV abakosa kabili abakosa-batemwa ukwikala amenshi. Mu calo ca fyakupangapanga ifya kemikali, ubo bupusano ubunono mu mutengo wa iodine kuti bwapingula pa lwa nshita ya kupanga umusango onse uwa fipe.
